Home

นิพพานัง ปรมัง สุขัง นิพพานัง ปรมัง สุญญัง

ท - ทุกข์, ทุกขอริยสัจ

ทุกขอริยสัจ คือ ความจริงอันประเสริฐในเรื่องทุกข์  หรือความจริงอันเป็นอริยะ หรือ ความจริงอันประเสริฐ ๔ ประการ

(๒) ก็ทุกขอริยสัจเป็นไฉน

แม้ชาติก็เป็นทุกข์ แม้ชราก็เป็นทุกข์ แม้มรณะก็เป็นทุกข์ แม้โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส ก็เป็นทุกข์ ความประจวบกับสิ่งไม่เป็นที่รัก ก็เป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้แม้อันนั้น ก็เป็นทุกข์ โดยย่อ อุปาทานขันธ์ทั้ง ๕ เป็นทุกข์

(๓) ผู้ใดติดทุกข์ เข้าถึงทุกข์อยู่แล้ว กล้ำกลืนทุกข์แล้ว ยังตามเห็นทุกข์ว่า นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นตนของเรา ผู้นั้นกำหนดรู้ทุกข์ไม่ได้ จะทำทุกข์ให้สิ้นไปไม่ได้

(๔) สภาพแห่งทุกข์ เป็นทุกข์ ๔ ประการ คือ

  สภาพที่บีบคั้นแห่งทุกข์ ๑
  สภาพแห่งทุกข์ อันปัจจัยปรุงแต่ง ๑ (สังขาร)
  สภาพที่ให้เดือดร้อน ๑
  สภาพที่แปรไป ๑

(๕)  ก็เหตุเกิดแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ

ตัณหาเป็นเหตุเกิดแห่งทุกข์

ก็ความต่างแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ

ทุกข์มากก็มี ทุกข์น้อยก็มี ทุกข์ที่คลายช้าก็มี ทุกข์ที่คลายเร็วก็มี นี้เรียกว่าความต่างแห่งทุกข์

ก็วิบากแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้ถูกทุกข์อย่างใดครอบงำ มีจิตอันทุกข์อย่างใดกลุ้มรุม ย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ทุบอก คร่ำครวญ ถึงความหลง ก็หรือบางคนถูกทุกข์ใดครอบงำแล้ว มีจิตอันทุกข์ใดกลุ้มรุมแล้ว ย่อมแสวงหาเหตุปลดเปลื้องทุกข์ในภายนอกว่าใครจะรู้ทางเดียวหรือสองทางเพื่อดับทุกข์นี้ได้

เรากล่าวทุกข์ว่ามีความหลงใหลเป็นผล หรือว่ามีการแสวงหาเหตุปลดเปลื้องทุกข์ภายนอกเป็นผล นี้เรียกว่าวิบากแห่งทุกข์

ก็ความดับแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ

ความดับแห่งทุกข์ย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งตัณหา อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ คือ สัมมาทิฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ เป็นปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งทุกข์ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด อริยสาวกย่อมทราบชัดทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความต่างแห่งทุกข์ วิบากแห่งทุกข์ ความดับแห่งทุกข์ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งทุกข์ อย่างนี้ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อมทราบชัดพรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลส เป็นที่ดับทุกข์

 
อ้างอิง :  
(๒)  ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่มที่ ๔ ข้อที่ ๑๔ หน้า ๑๖  
(๓)  จูฬสัจจกสูตร  พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่มที่ ๑๒ ข้อที่ ๓๙๘ หน้า ๓๐๕
(๔)  สัจจกถา พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่มที่ ๓๑ ข้อที่ ๕๔๕ หน้า ๒๕๕
(๕)  นิพเพธิกสูตร พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่มที่ ๒๒ ข้อที่ [๓๓๔] หน้า ๓๖๙
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๐  พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค มหาสติปัฏฐานสูตร
พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 10 สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค
พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๔ มหาหัตถิปโทปมสูตร มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
(ความเกิด ความแก่ ความตาย ความโศก ความรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ ความคับแค้นใจ เมื่อไม่ได้สิ่งที่ตนอยากได้