Warning message

Mean Menu style requires jQuery library version 1.7 or higher, but you have opted to provide your own library. Please ensure you have the proper version of jQuery included. (note: this is not an error)

เวทนา

โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๒ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๓ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๕ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๖ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๑๘ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๓๖ ก็มี
โดยปริยายหนึ่ง เรากล่าวเวทนา ๑๐๘ ก็มี

(๒) ก็เวทนา ๒ เป็นไฉน คือ

เวทนาทางกาย ๑
เวทนาทางใจ ๑
เหล่านี้เราเรียกว่า เวทนา ๒

ก็เวทนา ๓ เป็นไฉน คือ

สุขเวทนา ๑
ทุกขเวทนา ๑
อทุกขมสุขเวทนา ๑
เหล่านี้เรียกว่า เวทนา ๓

ก็เวทนา ๕ เป็นไฉน คือ

สุขินทรีย์ ๑
ทุกขินทรีย์ ๑
โสมนัสสินทรีย์ ๑
โทมนัสสินทรีย์ ๑
อุเบกขินทรีย์ ๑
เหล่านี้เราเรียกว่า เวทนา ๕

ก็เวทนา ๖ เป็นไฉน

คือจักขุสัมผัสสชาเวทนา ๑
โสตสัมผัสสชาเวทนา ๑
ฆานสัมผัสสชาเวทนา ๑
ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา ๑ 
กายสัมผัสสชาเวทนา ๑
มโนสัมผัสสชาเวทนา ๑
เหล่านี้เรียกว่าเวทนา ๖

ก็เวทนา ๑๘ เป็นไฉน คือ

เวทนาที่สหรคตด้วยโสมนัส ๖
เวทนาที่สหรคตด้วยโทมนัส ๖
เวทนาที่สหรคตด้วยอุเบกขา ๖
เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา ๑๘

ก็เวทนา ๓๖ เป็นไฉน คือ

เคหสิตโสมนัส ๖
เนกขัมมโสมนัส ๖
เคหสิตโทมนัส ๖
เนกขัมมสิตโทมนัส ๖
เคหสิตอุเบกขา ๖
เนกขัมมสิตอุเบกขา ๖
เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา ๓๖

เวทนา ๑๐๘ เป็นไฉน คือ

เวทนาที่เป็นอดีต ๓๖
ที่เป็นอนาคต ๓๖
ที่เป็นปัจจุบัน ๓๖
เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา ๑๐๘ 

(๓) ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นไฉน

เพราะผัสสะเกิดเวทนาจึงเกิด

ปฏิปทาเครื่องให้ถึงความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นไฉน

ตัณหาเป็นปฏิปทาเครื่องให้ถึงเหตุเกิดแห่งเวทนา

ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน

เพราะผัสสะดับเวทนาจึงดับ

 ปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน

อริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แหละ เป็นปฏิปทาเครื่องให้ถึงความดับแห่งเวทนา

อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา

สุขโสมนัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนาอันใด นี้เป็นคุณแห่งเวทนา

อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา 

เวทนาอันใด ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษแห่งเวทนา

อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออกแห่งเวทนา

ความกำจัด ความละฉันทราคะในเวทนา นี้เป็นอุบายเครื่องสลัดออกแห่งเวทนา

(๔) ความต่างกันแห่งเวทนา คือ 

- สุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่
- สุขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่
- ทุกขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่
- ทุกขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่
- อทุกขมสุขเวทนาที่เจือด้วยอามิสมีอยู่
- อทุกขมสุขเวทนาที่ไม่เจือด้วยอามิสมีอยู่

วิบากแห่งเวทนา คือ 

การที่บุคคลผู้เสวยเวทนาอยู่ย่อมยังอัตภาพที่เกิดขึ้นจากเวทนานั้นๆ ให้เกิดขึ้น เป็นส่วนบุญหรือเป็นส่วนมิใช่บุญ

ความดับแห่งเวทนา ย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ

 ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนา คือ อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ

เมื่อใดอริยสาวกทราบชัดเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา ความต่างกันแห่งเวทนา วิบากแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ๆ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นย่อม
ทราบชัด พรหมจรรย์อันเป็นไปในส่วนแห่งการชำแรกกิเลสเป็นที่ดับเวทนานี้

(๕) เวทนาขันธ์เป็นไฉน

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ เวทนาอดีต เวทนาอนาคต เวทนาปัจจุบัน เวทนาภายใน เวทนาภายนอก เวทนาหยาบ เวทนาละเอียด เวทนาทราม เวทนาประณีต เวทนาไกล เวทนาใกล้ ประมวลย่อเข้าเป็นกองเดียวกัน นี้เรียกว่าเวทนาขันธ์

ในเวทนาขันธ์นั้น เวทนาอดีต เป็นไฉน

เวทนาใดล่วงไปแล้ว ดับแล้ว ปราศไปแล้ว แปรไปแล้ว ถึงความดับแล้ว ถึงความสิ้นแล้ว ที่เกิดขึ้นแล้วปราศไปแล้ว ที่เป็นอดีตสงเคราะห์เข้ากับส่วนอดีต ได้แก่สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนาอดีต

เวทนาอนาคต เป็นไฉน

เวทนาใดยังไม่เกิด ยังไม่เป็น ยังไม่เกิดพร้อม ยังไม่บังเกิด ยังไม่บังเกิดยิ่ง ยังไม่ปรากฏ ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่เกิดขึ้นพร้อม ยังไม่ตั้งขึ้น ยังไม่ตั้งขึ้นพร้อม ที่เป็นอนาคตสงเคราะห์เข้ากับส่วนอนาคต ได้แก่ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่า เวทนาอนาคต

เวทนาปัจจุบัน เป็นไฉน

เวทนาใด เกิดแล้ว เป็นแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว บังเกิดยิ่งแล้ว ปรากฏแล้ว เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นพร้อมแล้ว ตั้งขึ้นแล้ว ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว ที่เป็นปัจจุบันสงเคราะห์เข้ากับส่วนปัจจุบัน ได้แก่ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนาปัจจุบัน

เวทนาภายใน เป็นไฉน

เวทนาใดของสัตว์นั้น ๆ เองซึ่งมีในตน เฉพาะตน เกิดในตน เฉพาะบุคคล อันกรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฐิยึดครอง ได้แก่ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนาภายใน

เวทนาภายนอก เป็นไฉน

เวทนาใดของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่นนั้น ๆ ซึ่งมีในตน เฉพาะตน เกิดในตน มีเฉพาะบุคคล อันกรรมที่สัมปยุตด้วยตัณหาทิฐิยึดครอง ได้แก่ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนาภายนอก

เวทนาหยาบ เวทนาละเอียด เป็นไฉน

อกุศลเวทนาเป็นเวทนาหยาบ
กุศลเวทนาและอัพยากตเวทนาเป็นเวทนาละเอียด

กุศลเวทนาและอกุศลเวทนาเป็นเวทนาหยาบ
อัพยากตเวทนาเป็นเวทนาละเอียด

ทุกขเวทนาเป็นเวทนาหยาบ
สุขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาละเอียด

สุขเวทนาและทุกขเวทนาเป็นเวทนาหยาบ
อทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาละเอียด

เวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติเป็นเวทนาหยาบ
เวทนาของผู้เข้าสมาบัติเป็นเวทนาละเอียด

เวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาหยาบ
เวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาละเอียด

หรือพึงทราบเวทนาหยาบ เวทนาละเอียด โดยอาศัยเทียบเคียงเวทนานั้น ๆ เป็นชั้น ๆ ไป [

เวทนาทราม เวทนาประณีต เป็นไฉน

อกุศลเวทนาเป็นเวทนาทราม
กุศลเวทนาและอัพยากตเวทนาเป็นเวทนาประณีต

กุศลเวทนาและอกุศลเวทนาเป็นเวทนาทราม
อัพยากตเวทนาเป็นเวทนาประณีต

ทุกขเวทนาเป็นเวทนาทราม
สุขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาประณีต

สุขเวทนาและทุกขเวทนาเป็นเวทนาทราม
อทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาประณีต

เวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติเป็นเวทนาทราม
เวทนาของผู้เข้าสมาบัติเป็นเวทนาประณีต

เวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาทราม
เวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาประณีต

หรือพึงทราบเวทนาทราม เวทนาประณีต โดยอาศัยเทียบเคียงเวทนานั้น ๆ เป็นชั้น ๆ ไป

เวทนาไกล เป็นไฉน

อกุศลเวทนาไกลจากกุศลเวทนาและอัพยากตเวทนา
กุศลเวทนาและอัพยากตเวทนาเป็นเวทนาไกลจากอกุศลเวทนา

กุศลเวทนาเป็นเวทนาไกลจากอกุศลเวทนาและอัพยากตเวทนา
อกุศลเวทนาและอัพยากตเวทนาเป็นเวทนาไกลจากกุศลเวทนา

อัพยากตเวทนาเป็นเวทนาไกลจากกุศลเวทนาและอกุศลเวทนา
กุศลเวทนาและอกุศลเวทนาเป็นเวทนาไกลจากอัพยากตเวทนา

ทุกขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากสุขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนา
สุขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากทุกขเวทนา

สุขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากทุกขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนา
ทุกขเวทนาและอทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากสุขเวทนา

อทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากสุขเวทนาและทุกขเวทนา
สุขเวทนาและทุกขเวทนาเป็นเวทนาไกลจากอทุกขมสุขเวทนา

เวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติเป็นเวทนาไกลจากเวทนาของผู้เข้าสมาบัติ
เวทนาของผู้เข้าสมาบัติเป็นเวทนาไกลจากเวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติ

เวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาไกลจากเวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาไกลจากเวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

นี้เรียกว่าเวทนาไกล

เวทนาใกล้ เป็นไฉน

อกุศลเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับอกุศลเวทนา
กุศลเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับกุศลเวทนา

อัพยากตเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับอัพยากตเวทนา
ทุกขเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับทุกขเวทนา

สุขเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับสุขเวทนา
อทุกขมสุขเวทนาเป็นเวทนาใกล้กับอทุกขมสุขเวทนา

เวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติเป็นเวทนาใกล้กับเวทนาของผู้ไม่เข้าสมาบัติ
เวทนาของผู้เข้าสมาบัติเป็นเวทนาใกล้กับเวทนาของผู้เข้าสมาบัติ

เวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาใกล้กับเวทนาที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็นเวทนาใกล้กับเวทนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

นี้เรียกว่าเวทนาใกล้

หรือพึงทราบเวทนาไกลเวทนาใกล้ โดยอาศัยเทียบเคียงเวทนานั้นๆ เป็น ชั้นๆ ไป

(๖) สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนานั้นไม่เที่ยง ไม่น่าพอใจ ไม่น่าเพลิดเพลิน 

หากว่าเสวยเวทนาก็ทราบชัดว่า เวทนานั้นไม่เที่ยง ไม่น่าพอใจ ไม่น่าเพลิดเพลิน   

หากว่าเสวยสุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ก็ปราศจากความยินดียินร้ายเสวยเวทนานั้น 

หากว่า เสวยเวทนา มีกายเป็นที่สุด ก็ทราบชัดว่า เสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด   

ถ้าเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด ก็ทราบชัดว่า เสวยเวทนา มีชีวิตเป็นที่สุด ทราบชัดว่า ก่อนจะสิ้นชีวิตเพราะกายแตก ความเสวยอารมณ์ทั้งมวลในโลกนี้ไม่น่ายินดี จักเป็นของเย็น
 

 

อ้างอิง:  
(๑) ภิกขุสูตร พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๑๘ ข้อที่ ๔๒๕ หน้า ๒๔๑
(๒) อัฏฐสตปริยายสูตร พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๑๘ ข้อที่ ๔๓๑-๔๓๗ หน้า ๒๔๔-๒๔๕
(๓) 
ภิกขุสูตร พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๑๘ ข้อที่ ๔๓๘ หน้า ๒๔๕
(๔) นิพเพธิกสูตร พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๒๒ ข้อที่ ๓๓๔ หน้า ๓๖๖-๓๖๗
(๕) ขันธวิภังค์ พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๓๕ ข้อที่ ๘-๑๓ หน้า ๓-๖
(๖อัสสชิสูตร พระไตรปิฎก ฉบับหลวง เล่มที่ ๑๗ ข้อที่ ๒๒๓-๒๒๔ หน้า ๑๒๒